+ Yorum Gönder
Müzik Köşesi ve Müzik Türleri ve Enstrümanları Bölümünden Bağlama üzerine herşey_Dersleri... ile ilgili Kısaca Bilgi
  1. börütegin_52
    Üye


    Bağlama üzerine herşey_Dersleri...





    Bağlama üzerine herşey_Dersleri... Forum Alev
    Bağlamada Düzenler
    Türklerin en yaygın sazı olan bağlama, Anadolu'nun çeşitli yörelerinde, çok değişik akortlarla yani düzenlerle çalınmaktadır. Zaten bağlama ailesinde ''düzen'' sözcüğü, tellerin akort edilmesi anlamında kullanılmaktadır. Çok bilinen ve yaygın olan kara düzenin (bozuk düzen) yanı sıra son yıllarda yaygınlaşan ''bağlama düzeni'' en çok bilinen ve kullanılan iki düzendir. Bunların dışında, çeşitli yörelerde, çeşitli adlandırmalarla pek çok düzen vardır. Bugüne kadar tespit edilen başlıca on dokuz düzen aşağıda belirtilmiştir.

    Tablodan görüleceği gibi, bağlamadaki üç grup (alt-orta-üst) telin değişik seslere çekilmesi ile kullanılmaktadır. Çok bilinen ve yaygın olan kara düzenin (bozuk düzen) yanı sıra son yıllarda yaygınlaşan ''bağlama düzeni'' en çok bilinen ve kullanılan iki düzendir. Bunların dışında, çeşitli yörelerde, çeşitli adlandırmalarla pek çok düzen vardır. Bugüne kadar tespit edilen başlıca on dokuz düzen aşağıda belirtilmiştir. Tablodan görüleceği gibi, bağlamadaki üç grup (alt-orta-üst) telin değişik seslere çekilmesi ile değişik düzenler ortaya çıkmaktadır. On dokuz düzenin hepsinde alt teller ''La'' sesi kabul edilip, diğer teller buna göre belirlenmektedir.


    Düzenlerin
    Adı

    Seslerinin Adı ve Yeri
    Alt
    Teller
    Orta
    Teller
    Üst
    Teller
    Karar Sesleri ABDAL DÜZENİLALASOLLAACEMAŞİRAN DÜZENİLALAFAFABAĞLAMA DÜZENİLAREMİMİBOZUK(KARA) DÜZENLARESOLLAÇARGAH DÜZENİLARESOLSİEVİÇ DÜZENİLASİSOLSİHÜSEYNİ DÜZENİLALAMİLAHÜZZAM DÜZENİLALAFA#FA#KAYSERİ DÜZENİLAMİLALAKÜTAHYA DÜZENİLAREREREMİSKET DÜZENİLAREFA#FA#MÜSTEZAT DÜZENİLAREFAFARAST DÜZENİLADOSOLDOSABAHİ DÜZENİLADOLALASEGAH DÜZENİLARESİSİŞUR DÜZENİLAMİSİLAÜMMİ DÜZENİLALARELAYEKSANİ(IRIZVA) DÜZENİLARELALAZİRGÜLE DÜZENİLAFASOLSOL


    Bağlama düzenleri konusunda farklı saptamalar ve görüşler vardır, bunlara aşağıda yer verilmiştir.




    Cafer AÇIN'ın Saptamaları :
    Düzenlerin
    Adı

    Seslerinin Adı ve Yeri
    Alt
    Teller
    Orta
    Teller
    Üst
    Teller
    Karar Sesleri ABDAL DÜZENİLALASOLLAACEMAŞİRAN DÜZENİLALAFAFABAĞLAMA DÜZENİLAREMİMİBOZUK DÜZENLARESOLREÇARGAH DÜZENİLARESİSİEVİÇ DÜZENİLASİSOLSİHÜSEYNİ DÜZENİLALAMİLAHÜZZAM DÜZENİLALAFA#FA#KAYSERİ DÜZENİLAMİLALAKÜTAHYA DÜZENİLAREREREMİSKET DÜZENİLAREFAFAMÜSTEZAT DÜZENİLAREFAFARAST DÜZENİLADOSOLDOSABAHİ DÜZENİLADOLALAŞUR DÜZENİLAMİSİLAÜMMİ DÜZENİLALARELAYEGAH DÜZENİLARESİSİYEKSANİ DÜZENİLARELALAZİRGÜLE DÜZENİLAFASOLSOL
    2. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri




    Ferruh ARSUNAR'ın Saptamaları :


    Tunceli Dersim Halk Türküleri-Elazığ Halkevi Nesriyatı 1937





    Sadi Yaver ATAMAN'ın Saptamaları :

    Türk Halk Çalgıları ve Bağlama Geleneği- 1. Uluslararası Türk Folklor Kongresi Bildirileri.





    Refik ÜNAL'ın Saptamaları :





    Türk Halk Musikimizde Bağlama Düzenleri. 2. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri










  2. börütegin_52
    Üye





    BAĞLAMADA TAVIRLAR
    Halk Müziği'nin en önemli özelliklerinden birisi de yörelere has söyleniş ve çalınış biçimleridir. Bağlama ile yörelerin tezene özelliklerini çalmaya, o yörenin tavrı denilmektedir. Bu tavırlar tezene kullanımı ile ilgilidir. Yani tezenenin alttan vurulması, üst tele taktırma, senkoplu çalış gibi özellikleri olan bu tezene çeşitlerine, kısaca tavır diyeceğiz. Tavırlar birkaç küçük ayrıntı ile birbirlerinden ayrılmaktadırlar. Bu ayrıntıların en önemli göstergesi ise görsel olmalarıdır. Yani tezenenin yukarıda veya aşağıda bitmesi gibi. Fakat genelde bağlamada kullanılan tavırlar, yörelere göre özellikler taşımalarına rağmen, bazen bir tavır içinde diğer tavırın mızrabını da görmek mümkündür. Örneğin: Kayseri tavrı sürmeli tezenesi ile birkaç senkoplu tezeneden ibarettir. Aynı örneği, Konya tavrı için de verebiliriz. Zeybek tavrının sonuna, bağlamanın üst telinin taktırılması ile Konya tavrı oluşturulur.

    Görüldüğü gibi tezene vuruluşlarının ayrılması veya birleştirilmesi tavırların zenginleşmesi açısından önemlidir.

    Bunun yanında bir tavrın yalnızca bir tezene ile çalınamadığı zamanlarda ise; o tavrın ikinci veya üçüncü varyasyonları ortaya çıkar. Örneğin Zeybek tavrını tek bir tezene ile anlatmak güçtür. O yüzden bir tezene çeşidi esas alınıp, ondan üretilenlerle beraber zeybek tavrı oluşmaktadır.
    Tavırların doğru icrasını yapabilmek için gerekli olan bir başka önemli nokta da, bağlamanın düzenidir. Düzenin farklı olması tavrın gerektiği şekilde kullanılmasına imkan sağlamayabilir. Bu yüzden herhangi bir yörenin türküsü icra edileceği zaman öncelikle akordu ve daha sonra türkünün tavrı ile çalınmasına dikkat edilmelidir .
    Bugün türkülerin icrasında kullanılan başlıca tavırlar şunlardır:

    1. Zeybek tavrı
    2. Sürmeli tavrı (Yozgat tavrı)
    3. Kayseri tavrı
    4. Konya tavrı
    5. Silifke tavrı
    6. Azeri tavrı
    7. Ankara tavrı
    8. Aşıklama tavrı
    9. Karadeniz tavrı
    10. Rumeli tavrı
    11. Karşılama
    12. Teke tavrı

    Bu tavırların uygulanışı esnasında tezenenin kullanılışının dışında parmaklara da görevler düşmektedir. Örneğin sürmeli tavrı mızrabı atılırken kıstırma denilen bir hareket yapılır. Bu hareket herhangi bir sesten onun yarım veya tam ses altına veya üstüne çarpma yapmak için kullanılır. Bunun icrası sırasında o seslere parmak vurarak yapılması en doğrusu olmasına karşılık, bunu yapamayanlar kıstırma hareketini kullanarak o sesleri çıkarmaya çalışırlar. Tabii sesler net ve temiz olmaz. Örneğin sürmeli tavrında da sesinden re sesine bir çarpma yapılacağı zaman:


    olması gerekirken, kıstırma hareketi ile, birinci parmağın do sesine,üçüncü parmağın da aynı tel gurubundaki re sesine aynı anda basması, re do seslerinin bir arada çıkmasını sağlamaktadır.





    Do ve re seslerini ardarda çok çabuk duyurmayı amaçlayan bu sistemdeki özellik, parmakla ilgilidir. Parmaklarım gerektiği kadar hızlı çalıştıramayanlar ise, yukarıda görülen kıstırma hareketi sonucu o ses kümesine yakın bir ses elde ederler. Tabii ki amaç duyurulması gereken seslerin net ve temiz olmasıdır .
    Buradan tavırların icrasında tezenenin gerekliliği yanında parmakların da büyük rolü olduğunu görmek mümkündür.

    Tavırların kağıt üstündeki yazımı tezenenin gösterimi ile yapılmaktadır. Biz de burada tavırları bu şekilde göstereceğiz.


    1. Zeybek Tavrı
    Zeybek tavrı biri temel olmak üzere, 4 ayrı tezene kümesi ile gösterilir.








    2. Konya Tavrı
    Konya tavrının en önemli özelliği, bağlamanın en üst tel gurubuna (sol sesine) taktırma yöntemidir. Bir zeybek tezenesinden sonra yukarı doğru sol teline taktırmadan ibarettir.





    Bu tavrın icrası sırasında hemen her nota kümesinin veya tavrın uygulanacak olması, gerekmeyen yerlerde de sol sesinin çıkmasına neden olmaktadır. Bunun önlenebilmesi için, yukarı tele taktırım esnasında o tel üstünde ve notada yazan seslerin 5. parmakla alımı mümkün olanlarının alınıp, türkü seslerini daha net çıkması sağlanabilir. Bu iş için 5. parmağa önemli görevler düşmektedir.

    3. Silifke Tavrı
    Duyum olarak zeybek tavrının aynıdır. Fakat görsel olarak zeybek tavrının yön itibarı ile tam tersidir. Silifke yöresi türkülerinin metronomunun hızlılığı nedeni ile genellikle alt tel kullanılarak icra edilir.





    Burada hemen bütün tavırların tezene vuruşlarında ilk başlangıç vuruşlarının üstten aşağıya doğru olması gerektiğini ifade edelim.

    4. Azeri Tavrı
    Azeri tavrı tezenesinde genellikle alt tel kullanılarak icra edilir. Karşılama ve Silifke tavırlarına benzemesine karşılık, vuruşların süratleri açısından farklılık gösterir. Karşılama mızrabında ilk vuruş üst ve orta tellerin taranmasından sonra, tezene alt telde hareketini tamamlar. Azeri tezenesinde ise bu çalış yalnızca alt telde gerçekleştirilir.






    5. Sürmeli Tavrı (Yozgat Tavrı)
    Sürmeli tavrının en önemli özelliği, okuyucuların hançereleri ile çıkardıkları seslerin bağlamaya yansımasıdır. Bu da bağlamada ancak tirillerle mümkündür. Yukarıda da belirttiğimiz gibi bağlamada tirilleri çarpma ile yapamayan bazı saz sanatçıları, bu işi kıstırma hareketi ile yapmaktadırlar. Tiril yapmak, bir notanın önündeki veya arkasında ki seslere çok hızlı şekilde çarpma yapmak demektir. Tabii çarpma alınacak ses o ezginin tonal yapısı ile doğru orantılıdır. Türkülerin notaları yazılırken bazı sürmeli tavrının işlenmesi gereken yerlerde (tr) işareti ile bu tavrın uygulanması gerektiği anlatılmak istenilmiştir.






    6. Kayseri Tavrı
    Kayseri tavrı, sürmeli tezenesi ile birlikte bazı seslerden önce genellikle 32'lik seslerle beraber, sağ elin bağlama göğsü üzerinde bir daire çizilmesi ile uygulanır. Bazı nota cümleleri tirilli, bazı notalar esli çalınarak oluşturulan Kayseri tavrının en önemli özelliği, esli notalarda tezenenin bir daire çizerek bu işlemi görmesidir.





    7. Karadeniz ve Rumeli Tavrı
    Bu iki yörenin tezene vuruşları duyum ve gösterim olarak aynıdır. Fakat yörelere ait türkülerin farklı duyumları olduğundan aynı tezene vuruşlarına sahip olmaların karşılık değişik isimle adlandırılmışlardır.







    Bunlardan farklı olarak Trakya yöresinde bilhassa türkülerin kalış yerlerinde bir çeşit istirahat duygusu veren bir tezene şekli daha vardır.







    Bazen Kayseri tavrında olduğu gibi ilk tezeneden sonraki vuruş esli olarak da çalınabilir. Fakat daire gösterimi yoktur.






    8. Aşıklama Tavrı
    Aşıklama tavrının en önemli özelliği tezenenin aşağıdan yukarı doğru bütün telleri tarayarak çıkmasıdır.





    9. Karşılama Tavrı
    Aşıklama tezenesinin tam tersi olarak karşılama tezenesinde ilk vuruş yukarıdan aşağıya bütün telleri tarayarak çalınmasıdır. Bazen bu tarama yerine yalnızca üst tele vurularak veya es alınarak da çalınabilir.






    10. Ankara Tavrı, Fidayda Tavrı
    Adını Fidayda türküsünden alan bu tavrın en önemli özelliği karar sesinin çokça duyurulmak istenmesidir. Bazen bu ses yerine bir es de eklenebilir. Daha sonra gelen tezeneler ise çalınacak nota ile tekrar karar sesinin duyurulması şeklindedir.




    11. Teke Tavrı
    Teke tavrının en önemli özelliği aksayan üçlü kümesinin alttan üste doğru başlamasıdır.





    Görüleceği gibi bugün kullanılmakta olan tavırlar kullanıldıkları yörenin ismi veya yörede söylenilen bir türkünün adı ile anılmaktadırlar. (Fidayda Tavrı gibi) Yukarıda da belirtildiği gibi tavırlar arasındaki fark duyumsal olmasından ziyade görseldir. Bu tavırsal farklılıklar da halk müziğimizin en önemli zenginliklerinden birisini oluşturmaktadır. Tavırların uygulanışı esnasındaki diğer önemli bir konu da çalınacak tavra uygun düzendir. Bağlamanın düzeni çalınacak tavrın özelliklerini gösteremeyecek yapıda ise, atılacak tavrın hiçbir önemi yoktur. Örneğin; Ankara tavrının uygulanabilmesi için gerekli en iyi düzen Fidayda düzenidir. Türkülerin çalımında iyi bir icra yapılabilmesi için bağlama üzerindeki düzenlerin ve yöresel tavırların çok iyi bilinmesi gerekmektedir. Fakat, bağlama öğreniminin ilk aşaması türkü öğrenimi olmadığı için bu bilgiler yeri geldikçe verilmelidir.


    Gazi Erdener KAYA, Bağlama Eğitimi-1995.










  3. börütegin_52
    Üye
    Şelpe Tekniği
    Kendi içinde çok değişik şekilleri ve çeşitli özellikleri bulunan şelpe tekniğinde, elin bütün tellere yukarıdan aşağı ve aşağıdan yukarı vurulması gibi iki temel fonksiyon vardır. Vuruş şekli, ifade ve tını olarak farklı anlayışta olan bu iki fonksiyon, kendi içinde de çeşitli özellikler göstermektedir.

    Yukarıdan aşağı yapılan vuruşlar genellikle iki türlüdür. Bunlardan biri; başparmak hariç, diğer dört parmakla yukarıdan aşağı bütün tellere vurulmasıdır. Bünyesinde bir çok özelliği barındıran bu vuruş da kendi içinde ikiye ayrılmaktadır. Bunlardan biri, bütün tellere başparmak hariç diğer dört parmakla bir bütün halinde vurulmasıdır.

    Diğeri ise başparmak hariç serçe parmak, yüzük parmağı, orta parmak ve işaret parmağının sırasıyla bütün tellere taramalı olarak hızla vurulmasıdır.

    Bu vuruşlar ezginin ilk darpları olmaları nedeniyle önemlidir. Çok yumuşak uygulanabildiği gibi genellikle belli bir şiddetten çok kuvvetliye kadar değişik sertlik derecelerinde yapılmaktadır. Böylece ezginin yapısına ve karakterine göre usulün çok değişik zamanlamalarına gelebilen bu vuruşların, kesik kesik ve kuvvetli uygulanmasıyla da ezginin ruhunda dirilik ve coşku yaratılmış olmaktadır. Genellikle usullerin başında,, ortasında veya hem başında hem de ortasında yer alabilen bu tanforlar, kimi zaman usulün çok değişik yerlerine gelebilmektedirler. Bu da monotonluktan uzaklaşmada ve havanın değişmesinde etkili olmaktadır.

    Genellikle yalın ve küçük ezgileri belli bir ritim kalıbı temeline oturtup, uzun bir zaman dilimi içinde çalıp söyleyen Doğu Bölgesi Alevi-Bektaşilerinde tanfor anlayışının en ince örneklerini görmek mümkündür. Öyle ki, zaman zaman inançlarında önemli bir yeri olan Allah, Muhammet, Ali üçlemesini ifade eden üç tanforu, peş peşe getirerek ezginin çeşitli yerlerinde ustalıkla kullanabilmektedirler. Bunun yanında Anadolu genelinde tanforlarla şekillenmiş çok çeşitli ezgi ve ritim kalıpları meydana gelmiştir. Bir eserin tümü zaman zaman bu tarz şekillenmiş ezgi ve ritim kalıplarının birleşmesinden oluşabilmektedir. Teke bölgesinde sıkça rastlanılan bu uygulamaya Avşar Beyleri adlı ezgi iyi bir örnektir. Bu tarz uygulamalara Doğu bölgelerimizde de rastlanılmaktadır. Örneğin Aşık Nesimi Çimen; kendi anlayışına göre oluşturduğu tanforlardaki 7/8'lik usul kalıbını farklı usuldeki ezgilerin bitişinde dahi kullanmaktadır. Bu uygulamayı çokça benimsemiş olan Çimen'in uzun hava tarzı açışlarında özellikle tanforlarla süslediği hızlı ezgilerle karar sesine varması dikkat çekicidir. Anadolu'nun genelinde sağ elin yukardan aşağı vuruluşunda dikkat edilecek bir husus da tırnak ve el hışırtısının çıkan tınıya katılması ve bunun bir zevke dönüşmüş olmasıdır. Özellikle Doğu Anadolu Alevi-Bektaşi'leri için tırnak hışırtısı vazgeçilmez bir alışkanlık durumundadır.

    Anadolu'da sağ elin yukardan aşağı vuruluşuna ait genelde görülen bir diğer özellikte, tellerle birlikte aynı zamanda göğse de sert bir darp vurarak ses çıkarılmasıdır. Bu uygulama Doğu yörelerimizde de görülmesine rağmen genellikle Teke Bölgesi Yörükleri ile karakterize olmuştur. Özellikle zeybek havalarında karşılaşılan değişik kullanımları vardır. Teke bölgesi Yörüklerinde "fiske, fıska, tıska ve tokatlama" gibi adlar alan bu vuruşta önce sağ el başparmağı işaret ve orta parmağın ortasına gelecek şekilde yumruk yapılır. Bunu takiben önce orta parmak sonrada işaret parmağı olmak üzere, iki parmak peşpeşe ve hızla göğse vurularak el aşağıda açık konuma getirilir.

    Bu vuruşta işaret ve yüzük parmağı da göğse değiyor gibi görünse de asıl işlevi orta ve işaret parmağı yapmaktadır. Zeybeklerde bu ifade adeta, zeybek oynayan çok sayıdaki kişinin ayak seslerini tasvir etmektedir. Bu darplar genellikle düzenli olarak tek yapıldığı gibi, istenildiğinde üst üste iki defada uygulanabilmektedir ( Ömek Ağır Zeybek ve Fethiye Zeybeği). Bunun yanında piano ve forte olmak üzere değişik şiddetlerde görülen bu vuruşların, bir ezgi içinde çok aralıklı olarak uygulandığı da görülür. Göğse parmaklarla darp vurularak ses çıkarılması ve bu sesin müziğin içinde kullanılması fikri, kopuzun tarihinde çok eskilere dayanmaktadır. Asya Türklerinde de bu uygulamaya sıkça rastlanılmaktadır. El ile çalmanın çok eski dönemlerinden beri süregelen bu vuruş, mızrap kavramıyla birlikte devam ettirilmiştir. Günümüzde hala sürdürülen bu ifade ile ezginin istenilen herhangi bir yerinde göğse bir ya da peşpeşe iki darp vurularak renk katılmaktadır.

    Göğse darp vurarak ses çıkarılmasında Anadolu'da karşılaştığımız ikinci şekil, yalnızca orta parmağın göğse vurularak ses çıkarılmasıdır. Genellikle doğu bölgelerimizde adeta ezgiye dem tutarcasına kullanılan bu ifadede de, daha çok işaret parmağı ile ezgi çalınırken orta parmakla göğse vuruşlar yapılmaktadır. Bu uygulama da mızraplı bağlamaya geçmiştir Mızraplı bağlamada da alışkanlığa göre, orta veya yüzük parmağı göğse darplar vurmak suretiyle ezgiye eşlik etmektedir.

    Sağ el şelpe tekniği ifadelerinden bir diğeri de, yalnızca işaret parmağı ile bütün tellere yukarıdan aşağı vurmadır. Bu vuruşta diğer üç parmak hafifçe kapatılarak işaret parmağının hareket alanı genişletilir ve yukardan aşağı bütün tellere vurulur. Burada da vuruluş şiddetine bağlı olarak tırnak hışırtısı, kesik ifade ve tanfor özellikleri gerçekleştirilebilir. Ancak, bunların hiç biri olmadan yumuşak bir vuruş da yapılabilir. El ile çalışın görüldüğü hemen her yörede rastlanılan bu vuruş, saz boyunun büyükçe olması dolayısıyla doğu bölgelerimizde daha rahat ve özgür bir yapıdadır. Teke bölgesinde ise, üçtelli bağlamaların küçük boyda olmaları nedeniyle bu vuruş, daha küçük hareketlerle yapılmaktadır.

    Şelpe tekniğinin temel fonksiyonlarından bir diğeri de, aşağıdan yukarıya yapılan vuruşlardır. Kendi içinde çok değişik şekilleri ve özellikleri bulunan bu vuruşlar genellikle ezginin işlenmesi, tanforların belirlenmesi, tanforların dışındaki yerlerin doldurulması vb. işlevleri yerine getirmektedir.

    Aşağıdan yukarı yapılan vuruş şekillerinden biri. elin aşağıda açık pozisyonda iken yukarı doğru vurulmasıdır. Bu vuruşta ağırlık, İşaret parmağındadır. Diğer parmaklarda hafifçe tellere değseler bile, asıl vuruş işaret parmağının iç kısmıyla yapılmaktadır.

    Aşağıdan yukarı vuruş şekillerinden bir diğeri orta, yüzük ve serçe parmaklarının hafifçe kapatılması ve işaret parmağı ile tellere aşağıdan yukarı doğru vurulmasıdır. Bir önceki vuruşa göre çok daha rahat ve hızlı olabilmesi bakımından, genellikle tercih edilen vuruş budur. Teke yöresinde bu vuruşa ''tekli''de denmektedir. Bu yörede bir ikinci tekli vuruş çeşidi de orta parmakla yapılandır. İşaret parmağı ve orta parmakla yapılan tekli vuruşların, bir bütün halinde düşünülüp peşpeşe uygulanmaları ile oluşan vuruşa Teke yöresinde genellikle ''ikili'' ya da ''iki parmak'' denilmektedir. İkili vuruşta işaret parmağı, biraz orta parmağın hizasına kaydırılarak parmaklar arasında bir paralellik sağlanır. Yüzük ve serçe parmaklarının hafifçe kapatılması ile rahatlayan bu iki parmakla tellere kısa aralıklarla hızla vurulur. Parmakların tellere peşpeşe vurulması nedeniyle hızlı bir senkop oluşturan bu vuruşun, Doğu bölgelerinde özel bir adı olmamakla birlikte özellikle "Aşıklama" denilen tavırda kullanılmaktadır. Arguvan Emirler yöresinde çokça rastlanılan bu kullanımın yanında, aşıklama ifadesinin bilinen en yaygın vuruş şekli, alttan yukarı başparmak ve işaret parmağının hızla vurulması ile yapılandır.

    Şelpe tekniği alttan yukarı vuruşlarından, Teke yöresinde olup da, doğu bölgelerimizde görülmeyen önemli bir ifade, adına genellikle "tarama'' denilen vuruş şeklidir. Alttan yukarı sırasıyla yüzük, orta ve işaret parmaklarının peşpeşe, hızla vurulmalarıyla oluşan bu ifade, Teke yöresinin karakteristik ve temel bir vuruşudur. İlgili parmakların bükülmek suretiyle uygulandığı bu vuruş, Teke yöresinde adeta bir kalıp haline dönüşmüştür. Genellikle aşağıdan yukarıya parmaklar hızla, peşpeşe vurulur. Ancak ezgiye göre parmak hareketlerinin yavaş ve tek tek uygulandığı da görülmektedir.

    Anadolu el ile bağlama çalma geleneği şelpe tekniği, üstten ve alttan vuruşlarının birlikte uygulanışında iki olgu göze çarpmaktadır. Birincisi, ezgiye göre üstten ve alttan yapılan vuruş çeşitlerinden birinin veya bir kaçının düzensiz olarak uygulanmasıdır. Çeşitli vuruşların birleşiminden oluşan bu kalıpların, zaman zaman bir ezginin hemen bütünü boyunca devam ettiği görülebilir. Teke yöresinin Avşar Beyleri adlı uzun havası buna iyi bir örnektir. Dikkat edilecek olursa, üstten tek vuruş ve iki kez tekrarlanan alttan üç parmak tarama vuruşunun birleşiminden oluşan kalıp eserin bütününde uygulanmaktadır. Bunun gibi, daha fazla sayıda üstten ve alttan vuruşların birleşiminden oluşup ezgi bütününde tekrarlanan geniş vuruş kalıpları da vardır. Ezgi boyunca genel bir icra temasının oturtulduğu bu anlayışa, değişik şekilleriyle Teke ve doğu yörelerimizde rastlanılmaktadır. Bir üçüncü şekilde bu iki olgunun birlikte uygulanmasıdır. Bir ezgi bütününde üstten ve alttan serbest yapılan vuruşların yanında düzenli vuruş kalıplarının da kullanıldığı bu uygulamaya Teke ve doğu yörelerimizde rastlanılmaktadır.

    Şelpe tekniğinin yurt genelinde bağlamada asıl uygulanma :.eri göğüste, sap birleşimine yakın bir noktadadır. Ancak, Teke yöresinde sap üzerinde çalınan parmak vurma tekniği ile beraber sap üzerinde de uygulanabilmektedir. Şelpenin hemen her hareketinin yapılabildiği bu bölgede çıkan şelpe tonu göğüstekinden biraz farklıdır.

    Tel Çekme Tekniği

    Tel çekme, bağlamanın temel tekniklerindendir. Parmakla teli çekerek ses çıkarmayı ifade eden bu teknik, kopuzun ilk dönemlerinden bu güne kadar gelişerek süregelmiştir. Anadolu'da el ile bağlama çalma geleneğinin genelinde rastlanılan bu icra şekli, Doğu yöreleri ve Teke Bölgesinde farklılıklar içermektedir. Bu pozisyonda genellikle alt ve orta tel için işaret parmağı alttan yukarı, üst tel için ise başparmak kullanılarak yukarıdan aşağı çekilmek suretiyle ses çıkarılmaktadır. Doğu yörelerimizde genellikle uzun hava icralarında, zaman zaman da ritmik ezgilerde kullanılan bu teknikte, ezginin her sesine birebir vuruşlar gelebilmektedir. Kendisine özgü bir tını karakteri olan bu tekniğin tipik özelliği, sağ el ile az sayıda vuruş yapıp sol el ile olabildiğince çok sayıda ses çıkarılmasıdır. Kanımızca, özellikle hızlı ezgilerde her notaya bir vuruş yapmanın zorluğu bu anlayışı doğurmuş olmalıdır.

    Teke bölgesinde bu teknik, doğu yörelerimizden daha farklı bir şekilde uygulanmaktadır. Genellikle boğaz havalarının icrasında kullanılan bu tekniğin en tipik örneği, Ramazan Güngör'de görülmektedir. Sanatçı, küçük olan üçtelli bağlamayı aşağıdaki resimdeki gibi, üst ve alt iki kenarından kavrayarak işaret parmağını boşta bırakmakta ve yalnızca işaret parmağı ile teli birazda göğse bastırarak yukarı doğru çektirmektedir. Teke bölgesi üçtelli bağlamaları da doğu yörelerimizde olduğu gibi, az vuruş yapıp, çok sayıda ses çıkarma anlayışı ile çalınmaktadır. Ancak, üçtelli bağlamada tel çekme tekniği esnasında çıkan tını daha sivri ve daha keskin bir karakterdedir.

    Parmak Vurma Tekniği

    Parmak vurma tekniği; Anadolu el ile bağlama çalma geleneği içerisinde yer alan ve dünyada yalnızca Anadolu'nun Teke bölgesi Yörük Türkmen kültürüne ait özgün bir ses çıkarma tekniğidir. Bu teknik, şelpe ve tel çekme teknikleri gibi bağlamanın köklerine uzanan derin bir tarihe sahip değildir. Bağırsak tel ile mümkün olmayan, ancak madeni telin kolay tınlamasına bağlı olarak gelişen bu tekniğin, iyimser bir bakışla madeni tellerin bağlamaya takılışına kadar uzanan bir geçmişi vardır. Kanımızca, bu nedenle parmak vurma tekniği, Anadolu genelinde yaygınlık kazanamamıştır. Zira, Anadolu insanının bağırsak telden madeni tele ancak yakın zaman önce geçebilmiş olması ve Yörüklerin göçebe yaşam tarzı nedeniyle diğer topluluklardan uzak olmaları, bu tekniğin Anadolu geneline yayılmasını engellemiştir. Bu teknik yörede ''parmak vurma, parmak koyma" gibi terimlerle adlandırılmaktadır. Ömer Akpınar Ahmet Yamacı'nın parmak vurmaya ''bana bana, bandıra bandıra çalma'' anlamında ''damak'' dediğini nakletmektedir. Teke yöresindeki yaşlılar, eskilerin bu tarzda çalarken sazın yönünü yukarı çevirdiklerini söylemektedirler. Bu anlayış kanımızca, Anadolu genelinde görülen sazın yukarıya, Hak'ka doğru çalınması inancıyla ortak olmalıdır.

    Parmak vurma tekniği; bağlamada açık tellerin bir tam beşli tizindeki perdeye genellikle işaret parmağı, bazen de orta parmakta vurulup çekilmesini ifade eden bir ses çıkarma tekniğidir.


    Erol Parlak










  4. börütegin_52
    Üye
    BAĞLAMADA BOYUTLAR VE SES TONLARI

    1-Meydan Sazı
    110 Frekanslı LA sesine akort edilir.

    Tekne boyu 52,5 cm
    Tekne eni ve derinliği 31,5 cm
    Sap boyu 70 cm
    Tel boyu 112 cm



    3-Bağlama
    220 Frekanslı LA sesine akort edilir.

    Tekne boyu 41,5 cm
    Tekne eni ve derinliği 24,9 cm
    Sap boyu 55 cm
    Tel boyu 88 cm



    5-Bağlama curası
    440 Frekanslı LA sesine akort edilir.

    Tekne boyu 26,5 cm
    Tekne eni ve derinliği 15 cm
    Sap boyu 36 cm
    Tel boyu 58 cm
    2-Divan Sazı
    146 Frekanslı RE sesine akort edilir.

    Tekne boyu 49 cm
    Tekne eni ve derinliği 29,4 cm
    Sap boyu 65 cm
    Tel boyu 1 04 cm



    4-Tanbura
    293 Frekanslı RE sesine akort edilir.

    Tekne boyu 38 cm
    Tekne eni ve derinliği 22,8 cm
    Sap boyu 50 cm
    Tel boyu 80 cm



    6. Tanbura Curası
    586 Frekanslı RE sesine akort edilir.

    Tekne boyu 22,5 cm
    Tekne eni ve derinliği 13,5 cm
    Sap boyu 30 cm
    Tel boyu 48 cm




  5. börütegin_52
    Üye
    BAĞLAMADA GERİLİM VE BASINÇ HESAPLARI
    1.GERİLİM
    Gerilim ansiklopedik olarak iki şekilde açıklanmıştır;
    1- Çekme kuvvetiyle karşılaşmış bir öğenin durumu.
    2- Bir cisme uygulanan çekme kuvvetlerinin miktarı ve özellikle bu kuvvetlerin dik bileşeni.

    Bağlamalarda gerilim; tellerin sap üzerine uygulamış olduğu çekme kuvvetidir. Bağlamanın orta eşiğinden, üst eşiğine kadar olan mesafe göz önünde bulundurularak gerilim hesaplanacaktır. Yani başka bir deyişle, telin iki eşik arasında yükselen bölümü göz önünde bulundurulmalıdır.

    Gerilimin hesaplanması için tel boyu, telin özgül ağırlığı, telin kalınlığı ve telin frekansının bilinmesi gerekmektedir. Bütün bu değerler tespit edildikten sonra, telin özgül ağırlığı, tel frekansının karesi, tel boyunun karesi ve tel çapının karesi ''pi" sayısı ile çarpılmalıdır. Burada elde edilen sonuç ''dyn" cinsinden çıkacaktır. Bir "dyn" 981 grama eşit olduğundan (1 Dyn = 981gr.), çıkan sonuç 981'e bölünmelidir. Böylece bir tele uygulanan gerilim kuvveti kilogram cinsinden bulunacaktır. Bu işlem tüm teller üzerinde tek tek yapılacak ve çıkan sonuçlar toplanarak sazın toplam gerilimi elde edilecektir.

    <!--[if !supportEmptyParas]-->1 .1. Gerilim Form&#252;l&#252; İle İlgili Simgeler
    λ : Lamda = Dalga boyu cm
    f : Frekans = Sesin saniyedeki titreşim sayısı 1/sn
    σ : Sigma = Birim alana gelen kuvvet
    A : Telin kesit alanı m2 (cm2)
    p : Ro = T elin &#246;zg&#252;l ağırlığı kg/m3 (gr/cm3)
    V : Hız (Sesin hızı bazı yerlerde ''C'' harfi ile g&#246;sterilir.)
    L : Uzunluk m (cm)
    Л : pi = 3,141
    R : &#199;ap m (cm)

    1.2. &#199;algılarda Kullanılan Tellerin &#214;zg&#252;l Ağırlıkları

    Kanun, Ud, Gitar ve Harp'ta kullanılan naylon (Mesina) tellerin &#246;zg&#252;l ağırlığı.
    p= 0,995 gr/cm3 ~= 1 gr/cm3

    Bağlamalar i&#231;in &#252;zeri bakır sargılı &#231;elik tellerin (Bam teli) &#246;zg&#252;l ağırlığı.
    p= 7,2 gr/cm3

    Ud ve Gitar i&#231;in &#252;zeri bakır sargılı ipek veya naylon tellerin &#246;zg&#252;l ağırlığı.
    p= 4,75 gr/cm3

    Piyano, Tanbur ve bağlama i&#231;in &#231;elik ve demir tellerin &#246;zg&#252;l ağırlığı.
    &#199;elik teller; p = 7 gr/cm3 Demir teller; p = 7, 78 gr/cm3

    Yaylı sazlar i&#231;in &#231;elik &#252;zerine &#231;elik sargılı tellerin &#246;zg&#252;l ağırlığı.
    P = 6,34 gr/cm3

    Tanburlar i&#231;in sarı tellerin &#246;zg&#252;l ağırlığı.
    Pirin&#231; teller; p = 8 gr/cm3 Bakır teller; p = 8,831 gr/cm3
    &#199;inko teller ; p = 7,13 gr/cm3


    1.3. Gerilim Form&#252;l&#252;n&#252;n &#199;ıkarılışı

    f= V/λ , λ=2L => f= V/2L V=√σ/p
    σ= F/A = Teli geren kuvvet/telin kesiti
    V= √F/A*p , f= √F/A*p/2L haline d&#246;n&#252;ş&#252;r.
    A= Л*r2 = Л*(R/2 )2 = ЛR2/4
    F= Л*p*f2*L2*R2/981 dyn olarak &#231;ıkar. Bunu gr. cinsine &#231;evirmek i&#231;in 981'e b&#246;leriz.
    F= 3,141*p*f2*L2*R2/981
    F= 0,0032*p*f2*L2*R2 Gerilim hesapları bu form&#252;lle yapılacaktır.



    2. BAĞLAMADA GERİLİMLER

    2.1. Meydan Sazı
    Denge ve Oranlar :
    Form boyu :52,5 cm
    Form eni ve derinliği : 31,5 cm
    Sap boyu : 70 cm
    Tel boyu : 112 cm

    Tel Kalınlıkları ve Akordu :
    &#199;elik tel - Bam teli &#199;elik tel - Bam teli
    Alt tel : (0,035 cm - 0,060 cm) : LA 110f - 55f
    Orta tel : (0,025 cm - 0,040 cm) : RE 73f - 37f
    &#220;st tel : (0,035 cm - 0,060 cm) : SOL 98f - 49f

    F= 0,0032*p*f2*L2*R2
    F= 0,0032*7*12100*12544*0,001225
    F= 4,165 kg Alt &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7*5329*12544*0,000625
    F= 9,358 kg Orta &#231;elik tel (1 adet)
    F= 0,0032*7*9604*12544*0,001225
    F= 3,306 kg &#220;st &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7,2*3025*12544*0,0036
    F= 3,147 kg Alt bam tel (1 adet)
    F= 0,0032*7,2*1369*12544*0,0016
    F= 6,330 kg Orta bam tel (1 adet)
    F= 0,0032*7,2*2401*12544*0,0036
    F= 2,498 kg &#220;st bam tel (1 adet)
    F= 4,165*2+3,147+3,743+2,464+3,306*2+2,498
    F= 8,330+3,147+9,358+6,330+6,612+2,498= 36,275 kg


    2.2. Divan Sazı
    Denge ve Oranlar :
    Form boyu : 49 cm
    Form eni ve derinliği : 29,4 cm
    Sap boyu : 65 cm
    Tel boyu : 104 cm

    Tel Kalınlıkları ve Akordu :
    &#199;elik tel - Bam teli &#199;elik tel - Bam teli
    Alt tel : (0,030 cm -0,060 cm) : RE 146 f - 73 f
    Orta tel : (0,050 cm) : SOL 98 f
    &#220;st tel : (0,030 cm -0,060 cm) : DO 130 f - 65 f

    F= 0,0032*p*f2*L2*R2
    F= 0,0032*7*21316*10816*0,0009
    F= 4,647 kg Alt &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7*9604*10816*0,0025
    F= 5,817 kg Orta &#231;elik tel (2 adet)
    F= 0,0032*7*16900*10816*0,0009
    F= 3,685 kg &#220;st &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7,2*5329*10816*0,0036
    F= 4,780 kg Alt bam tel (1 adet)
    F= 0,0032*7,2*4225*10816*0,0036
    F= 3,790 kg &#220;st bam tel (1 adet)
    F= 4,647*2+4,780+5,817*2+3,685*2+3,790
    F= 9,294+4,780+11,634+7,370+3,790= 36,868 kg


    2.3. Bağlama
    Denge ve Oranlar :
    Form boyu : 41 ,5 cm
    Form eni ve derinliği : 24,9 cm
    Sap boyu : 55 cm
    Tel boyu : 88 cm

    Tel Kalınlıkları ve Akordu :
    &#199;elik tel - Bam teli &#199;elik tel - Bam teli
    Alt tel : (0,025cm-0,040cm) : LA 220f -110f
    Orta tel : (0,035cm) : RE 146f
    &#220;st tel : (0,025 cm -0,050 cm) : SOL 195f - 98 f

    F= 0,0032*p*f2*L2*R2
    F= 0,0032*7*48400*7744*0,000625
    F= 5,247 kg Alt &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7*21316*7744*0,001225
    F= 4,529 kg Orta &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7*38025*7744*0,000625
    F= 4,122 kg &#220;st &#231;elik tel (1 adet)
    F= 0,0032*7,2*12100*7744*0,0016
    F= 3,454 kg Alt bam tel (1 adet)
    F= 0,0032*7,2*9604*7744*0,0025
    F= 4,283 kg &#220;st bam tel (1 adet)
    F= 5,247*2+3,454+4,529*2+4,122+4,283
    F= 10,494+3,454+9,058+4,112+4,183 = 31,411 kg


    2.4. Tanbura
    Denge ve Oranlar :
    Form boyu : 38 cm
    Form eni ve derinliği : 22, 8 cm
    Sap boyu : 50 cm
    Tel boyu : 80 cm

    Tel Kalınlıkları ve Akordu :
    &#199;elik tel - Bam teli &#199;elik tel - Bam teli
    Alt tel : (0,020 cm - 0,030 cm) : RE 293f - 146f
    Orta tel : (0,030 cm ) : SOL 195f
    &#220;st tel : (0,020 cm - 0,040 cm) : DO 260f - 130f

    F= 0,0032*p*f2*L2*R2
    F= 0,0032*7*85849*6400*0,0004
    F= 4,922 kg Alt &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7*38025*6400*0,0009
    F= 4,906 kg Orta &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7*67600*6400*0,0004
    F= 3,876 kg &#220;st &#231;elik tel (1 adet)
    F= 0,0032*7,2*21316*6400*0,0009
    F= 2,828 kg Alt bam tel (1 adet)
    F= 0,0032*7,2*16900*6400*0,0016
    F= 3,987 kg &#220;st bam tel (1 adet)
    F= 4,922*2+2,828+4,906*2+3,876+3,987
    F= 9,844+2,828+9,812+3,876+3,987 = 30,347 kg


    2.5. Bağlama Curası
    Denge ve Oranlar :
    Form boyu : 26,5 cm
    Form eni ve derinliği : 15 cm
    Sap boyu : 36 cm
    Tel boyu : 58 cm

    Tel Kalınlıkları ve Akordu :
    &#199;elik tel - Bam teli &#199;elik tel -Bam teli
    Alt tel : (0,015 cm) : LA 440f
    Orta tel : (0,025 cm) : RE 293f
    &#220;st tel : (0,015 cm - 0,030 cm) : SOL 391f - 195f


    F= 0,0032*p*f2*L2*R2
    F= 0,0032*7*193600*3364*0,000225
    F= 3,282 kg Alt &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7*85849*3364*0,000625
    F= 4,043 kg Orta &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7*152881*3364*0,000225
    F= 2,592 kg &#220;st &#231;elik tel (1 adet)
    F= 0,0032*7,2*38025*3364*0,0009
    F= 2,652 kg &#220;st bam tel (1 adet)
    F= 3,282*2+4,043*2+2,592+2,652
    F= 6,564+8,086+2,592+2,652 = 19,894 kg


    2.6. Tanbura Curası
    Denge ve Oranlar :
    Form boyu : 22,5 cm
    Form eni ve derinliği : 13,5 cm
    Sap boyu : 30 cm
    T el boyu : 48 cm

    Tel Kalınlıkları ve Akordu :
    &#199;elik tel - Bam teli &#199;elik tel- Bam teli
    Alt tel : (0,015 cm) : RE 586f
    Orta tel : (0,025 cm ) : SOL 391f
    &#220;st tel : (0,015 cm - 0,030 cm) : DO 521f - 260f

    F= 0,0032*p*f2*L2*R2
    F= 0,0032*7*343396*2304*0,000225
    F= 3,987 kg Alt &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7*152881*2304*0,000625
    F= 4,931 kg Orta &#231;elik teller (2 adet)
    F= 0,0032*7*271441*2304*0,000225
    F= 3,152 kg &#220;st &#231;elik tel (1 adet)
    F= 0,0032*7,2*67600*2304*0,0009
    F= 3,229 kg &#220;st bam tel (1 adet)
    F= 3,987*2+4,931*2+3,152+3,229
    F= 7,974+9,862+3,152+3,229 = 24,217 kg




    3. BASIN&#199;

    Bir y&#252;zeye dik ve d&#252;zg&#252;n olarak etkiyen kuvvet yeğinliğinin, bu y&#252;zeyin alanına oranı.
    Bağlamalarda basın&#231;; tellerin meydana getirdiği gerilimin, eşiğe binmek suretiyle g&#246;ğ&#252;se yapmış olduğu basın&#231;tır. Teller eğer eşik &#252;zerinden ge&#231;mese idi, sadece gerilim olacak, basın&#231; olmayacaktı. Basın&#231; değimi genel olarak y&#252;zeysel anlamda bilinen bir birimdir.

    Bağlamada ve diğer enstr&#252;manlarda ise basın&#231; y&#252;zeysel değil b&#246;lgeseldir. Gerilimden dolayı tellerin eşiğe ve dolayısıyla eşik b&#246;lgesine yapmış oldukları bir basın&#231;tır. Hatta kenara doğru gittik&#231;e sıfıra dahi d&#252;şebilir, buna moment kuvveti de denilebilir.
    Bağlamanın basıncını hesaplamak i&#231;in toplam gerilim eşik y&#252;ksekliği ile &#231;arpılmalıdır. Bu suretle o b&#246;lgeye yapılmış olan basın&#231; bulunacaktır. Bağlamalarda standart yapıma ne kadar dikkat edilirse edilsin eşik y&#252;ksekliklerini de farklılıklar g&#246;r&#252;lm&#252;şt&#252;r. Burada yapılacak olan basın&#231; hesapları, olması gereken eşik y&#252;ksekliklerine g&#246;re hesaplanacaktır.

    P = Basın&#231; Kg/cm2
    F = Kuvvet (Gerilim kuvveti) Kg.
    L = Uzunluk (Eşik y&#252;ksekliği) cm.

    P= F*L Basın&#231; hesaplan bu form&#252;lle yapılacaktır.



    4. BAĞLAMADA BASIN&#199;LAR

    4.1. Meydan Sazı
    Sazın gerilimi F = 36,275 kg.
    Eşik y&#252;ksekliği L = 9 mm. (0,9 cm)
    P = F*L
    P = 36,275* 0,9 = 3,264 kg/cm2

    4.2. Divan Sazı
    Sazın gerilimi F = 36,868 kg.
    Eşik y&#252;ksekliği L = 7 mm. (0,7 cm)
    P = F*L
    P = 36,868*0,7 = 2,580 kg/cm2

    4.3. Bağlama
    Sazın gerilimi F= 31,411 kg.
    Eşik y&#252;ksekliği L= 6 mm. (0,6 cm)
    P=F*L
    P= 31,411*0,6= 1,884 kg/cm2

    4.4. Tanbura
    Sazın gerilimi F = 30,347 kg.
    Eşik y&#252;ksekliği L = 5 mm. (0,5 cm)
    P= F*L
    P= 30,347*0,5= 1,517 kg/cm2

    4.5. Bağlama Curası
    Sazın gerilimi F= 19,894 kg.
    Eşik y&#252;ksekliği L= 5 mm. (0,5 cm)
    P= F*L
    P= 19,894*0,5= 0,994 kg/cm2

    4.6. Tanbura Curası
    Sazın gerilimi F= 20,667 kg.
    Eşik y&#252;ksekliği L= 4 mm. (0,4 cm)
    P= F*L
    P = 20,667*0,4= 0,826 kg/cm2




  6. börütegin_52
    Üye
    BAĞLAMA VE TEZENE TUTUŞU
    &#214;ğr. G&#246;r. Savaş EKİCİ1
    Bağlamanın Tutuluşu

    &#199;algıların tutuluşu ve &#231;alınış bi&#231;imleri, &#231;oğunlukla insanların doğal duruş ve oturuş pozisyonlarına g&#246;re geliştirilmiştir. Yapısal olarak ta insanların bu pozisyonlarına g&#246;re şekillendirilmiş ve bir &#231;alış tekniği kazandırılmıştır.

    Bağlama ise hem &#231;alınış bi&#231;imi, hem de yapısal (fiziksel) olarak insanın oturuş pozisyonuna g&#246;re geliştirilmiş &#231;algılardandır.

    Bağlamadan temiz ve g&#252;zel bir ses &#231;ıkarmak i&#231;in ilk şart, &#231;algının doğru tutulmasıdır. Bağlamanızı doğru tutabilmek i&#231;in aşağıdaki kuralları dikkatle uygulamanız gerekmektedir.

    1- V&#252;cut yapınıza uygun bir sandalyeye dik olarak oturunuz. Ayaklarınızı yerden destek alabilecek şekilde ve topuklar birbirinden 30-35 cm a&#231;ıklıkta rahat&#231;a yere basınız.

    2- Bağlamanın teknesini sağ bacağınız ile v&#252;cudunuzun birleştiği b&#246;lgeye
    yerleştiriniz. Bu konumda bağlamanın g&#246;ğs&#252; tam karşıya bakmalıdır. (Fotoğraf No 1 ) Sağ kolunuzu &#252;stten fotoğraftaki gibi bağlamaya koyarak hem yere doğru hem de v&#252;cudunuza doğru bir kuvvet uygulayarak sol elinizin yardımı olmadan 1 numaralı fotoğraftaki gibi dengede durmasını sağlayınız. Bağlamanın sapını yere paralel konumdan &#231;ok az yukarıya doğru kaldırarak hafif &#231;apraz bir konuma getiriniz.


    Sol El Pozisyonu

    Sol elinize ve parmaklarına herhangi bir kuvvet uygulamadığınız zaman doğal konumda 2 numaralı fotoğraftaki gibidir.

    Bu konumda baş parmak ile işaret parmağı arasındaki boşluğa dikkat edildiğinde ''U'' şeklinde bir ovalliğe sahip olduğunu g&#246;receksiniz. Bağlamanın sapı ise elinizin bu bi&#231;imine g&#246;re yapılmıştır.

    Sol el parmaklarına herhangi bir kuvvet uygulamadan sapa getirerek herhangi bir perdede sol eldeki bu ovalliği 3 numaralı fotoğrafta g&#246;r&#252;ld&#252;ğ&#252; gibi sapa temas ettiriniz.




    Perdelere Basış

    Sapa temas etmiş durumda olan sol elinizin işaret parmağını (1. parmak) dik ve tırnak bağlamanın g&#246;ğs&#252;n&#252; g&#246;sterecek şekilde basınız. (Fotoğraf No: 4) Diğer parmaklar ise sapın &#252;zerinde, tele basmadan fakat her an basacakmış gibi bir konumda durmalıdır .

    2., 3., ve 4.parmakların da perdelere basış şekli işaret parmağında (l. parmakta) olduğu gibi yine dik ve tırnak bağlamanın g&#246;ğs&#252;n&#252; g&#246;sterecek şekilde olmalıdır. (Fotoğraf No: 5)




    Sol Eldeki Yanlış Pozisyonlar
    6 numaralı fotoğrafta sol elin yanlış bir pozisyonu g&#246;r&#252;lmektedir. Bu pozisyonlardaki ilk hata işaret parmağının (1. parmağın) yatık ve tırnağın bağlamanın g&#246;ğs&#252;n&#252; değil yukarıyı g&#246;stermesidir. Bu şekilde basan parmağın daha &#231;ok yatay bir &#231;alış pozisyonuna sahip olan bağlamanın sapı &#252;zerinde hareket etmesi daha g&#252;&#231; olacaktır.

    İkinci bir hata ise 2.,3. ve 4 parmakların sap &#252;zerinde değil, sapın altında durmasıdır. Bu konum da parmakların yerinden &#231;ıkıp perdeye zamanında basması zor olacaktır. Bu nedenle 2., 3. ve 4. parmaklar ve sol elin konumu 4 numaralı fotoğraftaki gibi olmalıdır.

    Bu fotoğrafta g&#246;r&#252;len diğer bir hata ise baş parmağın duruşudur. Bu pozisyonda baş parmağın işaret parmağı ile aynı hizada olması gerekirken sapın arka tarafına kaymıştır. Baş parmak kullanılması gerektiği zaman parmağın bu pozisyondan &#231;ıkıp perdeye zamanında basması &#231;ok zordur.


    Tezenenin Tutuluşu

    Sağ elinize ve parmaklarına herhangi bir kuvvet uygulamadığınız zaman doğal konumda 7 numaralı fotoğraftaki gibi olduğunu g&#246;receksiniz.* Bu konumdaki elinizin baş parmağının ucu ile işaret parmağının arasına tezeneyi koyarak hafif&#231;e tutunuz. Elinizin 8 numaralı fotoğraftaki şekli aldığını g&#246;receksiniz. Tezenenin en doğru tutuş şekli olan bu konuma tel &#252;zerinde de dikkat ediniz.




    Tezenenin Telde &#199;alışması
    (Telden Ses &#199;ıkarma)

    Tezene tuttuğunuz elinizi hi&#231; bozmadan g&#246;ğs&#252;n tam ortasına 9 numaralı fotoğrafta g&#246;r&#252;ld&#252;ğ&#252; gibi tezenenizi telin &#252;zerine koyunuz.

    Daha sonra baş parmağınızın ucu ile dışa doğru ve bilekten gelen bir hareket
    İle aşağıya doğru itiniz.

    Aşağıda kalan tezeneyi yukarıya doğru bu defa işaret parmağınızın ucuna kuvvet uygulayarak yukarıya ve g&#246;ğ&#252;se doğru yine bilekten gelen bir hareket ile &#231;ekiniz.

    Bağlamada tezenenin &#231;alışması ya aşağıya ya da yukarıya doğrudur. Tezene
    &#199;alışırken sağ eldeki hareketin bileği aşıp dirseğe ve omuza ulaşması doğru değildir.



    B&#252;t&#252;n hareketler bilekten ve ilgili tel &#252;zerinde teli fazla aşmadan m&#252;mk&#252;n olduğu kadar k&#252;&#231;&#252;k hareketler ile yapılmalıdır. Tezene yukarıdan aşağıya doğru vurulduğunda &#231;ok aşağıya, aşağıdan yukarıya doğru &#231;ekildiğinde &#231;ok yukarıya &#231;ıkmamalıdır. &#199;&#252;nk&#252; geniş hareketler (b&#252;y&#252;k hareketler) i&#231;in daha &#231;ok zaman gerektiğinden k&#252;&#231;&#252;k s&#252;reli (k&#252;&#231;&#252;k zamanlı) notaların icrasında b&#252;y&#252;k hareketlerle sol elin bastığı seslere yetişemeyeceğinden sesler bozuk &#231;ıkacaktır. Bu nedenle sağ eldeki hareketler tek tel &#252;zerinde (tavırlar hari&#231 ve k&#252;&#231;&#252;k olmalıdır.


    Tezene ile yukarıdan vurarak ve aşağıdan &#231;ekerek &#231;ıkardığınız sesler birbirine eşit frekansta (şiddette) ve dengeli olmalıdır. Bu dengeyi sağlayabilmek i&#231;in eliniz ve tezeneniz tel &#252;zerinde 9 numaralı fotoğrafta g&#246;r&#252;ld&#252;ğ&#252; gibi olmalıdır.


    Sağ Eldeki Yanlış Pozisyonlar

    Tezene ve elin 10 ve 11 numaralı fotoğrafta g&#246;r&#252;ld&#252;ğ&#252; gibi &#231;alışması durumunda yukarıdan vurduğunuz sesler ile aşağıdan &#231;ektiğiniz seslerin şiddeti birbirine eşit olmayacaktır. Bu nedenle 10 ve 11 numaralı fotoğrafta g&#246;r&#252;len el ve tezenenin pozisyonu yeterince doğru değildir.



    12 numaralı fotoğrafta tezene ve el hem alt eşiğe fazla yaklaşmış hem de 2., 3. ve 4. parmakların duruşu elin doğal duruşuna aykırıdır. B&#246;yle bir pozisyonda &#231;algıdan &#231;ıkaracağınız sesler hem sert hem de doğal olmayacaktır.

    13 numaralı fotoğrafta ise g&#246;r&#252;ld&#252;ğ&#252; gibi tezene ve el g&#246;ğ&#252;s&#252;n ortasında değil bu defa sapa fazla yaklaşmıştır. Bu pozisyonda &#231;ıkaracağınız sesler yine &#231;algının ger&#231;ek tonunu (tınısını) yansıtmayacak ve aşırı yumuşak olacaktır.

    Bu nedenle 12 ve 13 numaralı fotoğraflardaki el ve tezene pozisyonları da yeterince doğru değildir.



    *Elleriniz yanda y&#252;r&#252;rken sağ ve sol elinizin şeklini ve parmaklarınızın nasıl durduğunu kontrol ederek karşılaştırınız.

    Bağlama İ&#231;in Et&#252;dler ve Tezene &#199;alışmaları
    Gaziantep &#220;niversitesi Yayınları




  7. börütegin_52
    Üye
    M&#252;zik ve Nota Bilgileri
    Nota:
    M&#252;zik seslerini g&#246;steren işarettir ve yedi tane nota vardır. La-Si-Do-Re-Mi-Fa-Sol

    Porte ve İlave &#199;izgisi:
    Beş paralel d&#252;z &#231;izgi ve d&#246;rt eşit aralıktan oluşan şekildir. Notalar bu şekle sığmadığı zaman ilave &#231;izgiler kullanılır.
    Anahtar:
    Portenin sol baş tarafına konulur ve konulduğu &#231;izgiye kendi adını verir.


    - Sol anahtarı



    - Fa anahtarı



    - Do anahtarı




    Nota ve Eslerin (Sus) Değerleri:


    Birlik Nota 1 Birlik Es



    İkilik Nota 1/2 İkilik Es




    D&#246;rtl&#252;k Nota 1/4 D&#246;rtl&#252;k Es



    Sekizlik Nota 1/8 Sekizlik Es




    Onaltılık Nota 1/16 Onaltılık Es



    Otuzikilik Nota 1/32 Otuzikilik Es




    Altmışd&#246;rtl&#252;k Nota 1/64 Altmışd&#246;rtl&#252;k Es




    Değiştirme işaretleri:
    &#214;n&#252;ne geldiği notanın ses y&#252;ksekliğini değiştiren işaretlerdir. Notanın sol tarafına konur ve &#246;l&#231;&#252; i&#231;indeki aynı ismi taşıyan notaları etkiler.

    Bemol: &#214;n&#252;ne geldiği notayı yarım ses kalınlaştırır.

    Diyez: &#214;n&#252;ne geldiği notayı yarım ses inceltir.

    Naturel: Değişime uğramış notayı normal hale getirir.

    &#199;ift Bemol: &#214;n&#252;ne geldiği notayı bir tam ses kalınlaştırır.

    &#199;ift Diyez: &#214;n&#252;ne geldiği notayı bir tam ses inceltir.


    Tekrar işaretleri:

    R&#246;priz:
    Genellikle başa d&#246;n&#252;leceğini veya 2. defa g&#246;r&#252;ld&#252;ğ&#252; yerden 1. defa g&#246;r&#252;ld&#252;ğ&#252; yere d&#246;n&#252;leceğini anlatır.



    veya aşağıdaki gibi kullanılır.






    &#214;l&#231;&#252; tekrar işareti: Bir &#246;l&#231;&#252;deki notalar tekrar edileceği zaman kullanılır.
    aşağıdaki gibi kullanılır.



    Seny&#246;: Bir m&#252;zik eserinde 2. defa konulduğu yerden, birinci defa konulduğu yere d&#246;n&#252;leceğini ve son yazılan yerde bitirileceğini belirtir.



  8. börütegin_52
    Üye
    Bağlamada Perde Ayarları
    Kısa Sap
    Bağlama
    Uzun Sap
    Bağlama
    İki eşik arasındaki tel
    uzunluğu:

    cm
    Perde
    no:
    Perde
    no:
    1mi bsi b12mi b2si b223misi34fado 45fa#3do#356fa#do# 67sol re78sol#mi b89la b2mib2910lami 1011si bfa 1112si b2fa#31213sifa#1314dosol1415do#3sol# 1516do#lab21617rela1718mi bsi b1819misi b219si 20do21do#22re23Tablonun Kullanımı :
    Bu hesap tablosu, perde ayarları bozulmuş olan bağlamalar i&#231;in hazırlanmıştır. O nedenle perde ayarlarınız doğru ise bu tabloyu kullanmayınız ve perdelerin yerlerini değiştirmeyiniz.
    Hesap i&#231;in:
    -&#214;nce bağlamanızın &#252;st ve alt eşik arasındaki mesafeyi &#246;l&#231;erek yukarıdaki b&#246;l&#252;me yazınız.
    -Ondalıklı &#246;l&#231;&#252;ler i&#231;in virg&#252;l değil nokta işaretini kullanınız.
    -Ortaya &#231;ıkan sonu&#231;lar perdelerin alt eşiğe olan uzaklığıdır(cm).
    -Bağlamanız kısa sap ise sol taraftaki b&#246;l&#252;m&#252;, uzun sap bağlama ise sağ taraftaki b&#246;l&#252;m&#252; dikkate alarak perdeleri yerleştiriniz.




  9. börütegin_52
    Üye
    Bağlamada Akort:

    Bağlamada akort veya d&#252;zen, bağlamamızda bulunan tellerin hangi sesi vereceğini, dolayısıyla teller aralarındaki ses farklılıkları bilgisini bize verir.
    Ancak pratikte, yayınlarda belirtilen veya bilinenden farklı akort yapılır.

    Genel olarak akort şekli:

    bozuk d&#252;zen i&#231;in
    alt grup teller: LA - orta grup teller RE - &#252;st grup teller SOL

    bağlama d&#252;zen i&#231;in
    alt grup teller: RE(La) - orta grup teller SOL(Re) - &#252;st grup teller LA(Mi)

    ifade olarak edilmektedir ve tel veya tel gruplarının ses değeri bu notalarla belirtilmektedir. Pratikte ise bağlama farklı seslere akort edilmekte ve bu sesler; icracıya, bağlamanın yapısına, kullanılan tele vb. durumlara g&#246;re farklılık g&#246;stermektedir. Ancak genel olarak ş&#246;yle bir &#246;nermede bulunmak m&#252;mk&#252;nd&#252;r:

    Uzun sap bağlamada;
    Bozuk d&#252;zeni i&#231;in,

    alt tel = Do (261,6 Hz)
    alt tel = Do (261,6 Hz)
    alt bam teli = kalın Do (130,8 Hz)

    orta tel = Fa (174,6 Hz)
    orta tel = Fa (174,6 Hz)

    &#252;st tel = Si (bemol) (233,1 Hz)
    &#252;st bam teli = kalın Si (bemol) (116,5 Hz)
    Bağlama d&#252;zeni i&#231;in,

    alt tel = Do (261,6 Hz)
    alt tel = Do (261,6 Hz)
    alt bam teli = kalın Do (130,8 Hz)

    orta tel = Fa (174,6 Hz)
    orta tel = Fa (174,6 Hz)

    &#252;st tel = Sol (196 Hz)
    &#252;st bam teli = kalın Sol (98,0 Hz)
    Kısa sap bağlamada;
    Bozuk d&#252;zeni i&#231;in,

    alt tel = Fa (349,2 Hz)
    alt tel = Fa (349,2 Hz)
    alt bam teli = kalın Fa (174,6 Hz)

    orta tel = Si (bemol) (233,1 Hz)
    orta tel = Si (bemol) (233,1 Hz)

    &#252;st tel = Mi (bemol) (311,1 Hz)
    &#252;st bam teli = kalın Mi (bemol) (155,6 Hz)
    Bağlama d&#252;zeni i&#231;in,

    alt tel = Fa (349,2 Hz)
    alt tel = Fa (349,2 Hz)
    alt bam teli = kalın Fa (174,6 Hz)

    orta tel = Si (bemol) (233,1 Hz)
    orta tel = Si (bemol) (233,1 Hz)

    &#252;st tel = Do (261,6 Hz)
    &#252;st bam teli = kalın Do (130,8 Hz)

    Akort yaparken en alt telden başlamak suretiyle bağlamanın diğer telleri de yukarıdaki seslere akort edilir. Referans olarak farklı ses veya sesler se&#231;ilmesi halinde teller arasındaki ses farklılığı korunmalıdır.
    &#214;rneğin, uzun sap bağlamımızın alt telini Re(293,6) sesine getirmemiz halinde, orta telini de 3,5 ses daha kalın olan Sol(196) sesine, en &#252;st telini de alt telden 1 ses kalın olan Do(261,6) sesine getirmeliyiz. Bu şekilde bağlamamız bozuk d&#252;zene akort etmiş oluruz.

    Yukarıdaki bilgiler veya &#246;nermeler, tekne boyu 38-42cm arasındaki ve alt tel &#231;apı:0,18-0,20mm orta tel &#231;apı:0,28mm &#252;st tel &#231;apı:0,20mm olan bağlamalar i&#231;in ge&#231;erlidir.

    Referans sesleri doğru bir şekilde elde edebilmek i&#231;in Piyano ve benzeri m&#252;zik aletleri kullanılabilir. Aşağıda piyano tuş takımı ve nota yerleri verilmiştir.


    Nota AdıHarf KarşılığıFrekansı (Hertz)
    Piyano Tuşları(Klavyesi)
    .
    .
    .
    La
    Si bemol
    Si
    Do
    Do diyez
    Re
    Mi bemol
    Mi
    Fa
    Fa diyez
    Sol
    La bemol
    La
    Si bemol
    Si
    Do
    Do diyez
    Re
    Mi bemol
    Mi
    .
    .
    .
    .
    .
    .
    A
    B b
    B
    C
    C #
    D
    E b
    E
    F
    F #
    G
    A b
    A
    B b
    B
    C
    C #
    D
    E b
    E
    .
    .
    .
    .
    .
    .
    220
    233,1
    246,9
    261,6
    277,2
    293,7
    311,1
    329,6
    349,2
    370
    392
    415,3
    440
    466,2
    493,9
    523,3
    554,4
    587,3
    622,3
    659,3
    .
    .
    .
    Uzun Sap BağlamadaBozuk D&#252;zeniBağlama D&#252;zeni Alt tel
    261,6 Hz

    Orta tel

    174,6 Hz

    &#220;st tel
    233,1 Hz Alt tel
    261,6 Hz

    Orta tel
    174,6 Hz

    &#220;st tel
    196,0 HzKısa Sap BağlamadaBozuk D&#252;zeniBağlama D&#252;zeniAlt tel
    349,2 Hz

    Orta tel
    233,1 Hz

    &#220;st tel
    311,1 Hz Alt tel
    349,2 Hz

    Orta tel

    233,1 Hz

    &#220;st tel
    261,6 Hz
    Yukarıdaki notaların &#252;zerine gelinerek veya frekans değerlerinin &#252;zerine tıklanarak referans sesler dinlenebilir.

    Kullanabileceğiniz diğer sesler:Re (146,8 Hz)
    Mib(155,5 Hz)
    Mi (164,8 Hz)
    Fa#(185 Hz)

    Sol#(207,6 Hz)
    La (220 Hz)
    Si (246,9 Hz)
    Do#(277,1 Hz)

    Re (293,6 Hz)
    Mi (329,6 Hz)
    Fa#(369,9 Hz)
    Sol (392 Hz)


    -Midileri dinlemek i&#231;in Quick Time programını kullanabilirsiniz.
    -Yukarıdaki butonları g&#246;rebilmeniz ve sesleri dinleyebilmeniz bilgisayarınızda Java eklentilerinin kurulu olması gerekir. http://www.java.com/en/download/windows_automatic.jsp


    Kaynaklar:
    1-Bağlama yapımcısı Kemal Eroğlu ile g&#246;r&#252;şme,
    2-http://www.vibrationdata.com




  10. börütegin_52
    Üye
    Buradanda Aklınıza gelebilecek t&#252;m m&#252;ziklerin notalarını bulabilirsiniz



+ Yorum Gönder
bağlamada vuruşlar,  bağlama vuruş teknikleri,  bağlamada vuruş teknikleri,  bağlama tutuş şekli,  bağlamada vuruş şekilleri
5 üzerinden 5.00 | Toplam : 1 kişi